سندروم قلب شاد چیست؟ وقتی خوشحالی زیاد مثل زنی را راهی اورژانس کرد! - مجله خزرکوه

در این پست با هم می بینیم که چطور یک رویداد فرخنده مثل عروسی فرزند، می تواند به جای خاطره ای خوش، به یک شرایط اضطراری پزشکی تبدیل گردد. آیا واقعا قلب ما بین غم جانکاه و شادی بی سرانجام تفاوتی قائل نیست؟ چرا پزشکان در ابتدا تصور کردند این زن دچار سکته قلبی شده است؟

عروسی که به بخش مراقبت های ویژه ختم شد

داستان از یک مراسم عروسی آغاز شد. یک زن 65 ساله، پس از شرکت در جشن ازدواج دخترش، به جای استراحت و مرور خاطرات خوش، با علائم نگران نماینده ای روبرو شد. او برای سه روز متوالی از درد قفسه سینه و تنگی نفس رنج می برد. با توجه به اینکه او چند ماه قبل هم تجربه مشابهی داشت، بلافاصله به بخش اورژانس ارجاع داده شد. پزشکان در ابتدا با یک سناریوی کلاسیک روبرو بودند: زنی با سن بالا و دردهایی که فریاد می زدند یک سکته قلبی (Myocardial Infarction) در حال وقوع است. اما نتایج آزمایش ها، تیم پزشکی را کاملا گیج کرد.

معمولا در سکته های قلبی، کاهش جریان خون به دلیل وجود یک لخته خون اتفاق می افتد. اما در رگ های این زن هیچ اثری از لخته یا انسداد دیده نمی شد. در عوض، تصویربرداری ها نشان داد که بطن چپ قلب او به شکل عجیبی منبسط یا به اصطلاح بادکنکی شده است. این تغییر شکل ناگهانی باعث تضعیف قلب و مختل شدن توانایی آن در پمپاژ خون به سراسر بدن شده بود. اینجا بود که پزشکان متوجه شدند با چیزی فراتر از یک گرفتگی ساده رگ روبرو هستند؛ آن ها با پدیده ای روبرو بودند که ناشی از غلیان ناگهانی شادی و هیجان مثبت بود.

سندروم تاکوتسوبو و قلب هایی که از شادی می لرزند

این شرایط عجیب پزشکی سندروم تاکوتسوبو (Takotsubo Cardiomyopathy) یا به اختصار TTS نام دارد. این سندروم یک شرایط نادر و اغلب نادیده گرفته شده است که علائم آن شباهت خیره نماینده ای به سکته قلبی حاد دارد. اگرچه این شرایط معمولا برگشت پذیر است، اما به هیچ وجه نباید آن را بی خطر دانست، چرا که می تواند تهتماشاماینده حیات باشد. TTS معمولا به وسیله تجربیات احساسی شدید تحریک می گردد. تا پیش از این، بیشتر ما با نسخه منفی آن یعنی سندروم قلب شکسته آشنا بودیم که پس از اتفاقاتی مثل مرگ عزیزان یا جدایی های عاطفی رخ می دهد. اما اکنون تعیین شده که روی دیگر سکه، یعنی سندروم قلب شاد هم واقعیت دارد.

تحقیقات نشان می دهد که حدود 1 تا 3 درصد از بیمارانی که با مشکوک به سکته قلبی بستری می شوند اما لخته ای در قلبشان یافت نمی گردد، در واقع از سندروم تاکوتسوبو رنج می برند. سهم سندروم قلب شاد در این میان بسیار ناچیز است و تنها حدود 4 درصد از کل موارد گزارش شده TTS را شامل می گردد. با این حال، به دلیل کم بودن موارد ثبت شده، هنوز به طور دقیق تعیین نیست که آیا این آمار واقعا نشان دهنده واقعیت است یا اینکه بسیاری از موارد به دلیل تشخیص های اشتباه از قلم افتاده اند.

ریشه های تاریخی و تفاوت های ظریف در واکنش قلب

نام این بیماری ریشه در فرهنگ ژاپن دارد. اولین بار در سال 1983 در بیمارستان شهر هیروشیما مستند شد. نام تاکوتسوبو (Takotsubo) در واقع نام کوزه های سرامیکی مخصوص صید اختاپوس در ژاپن است. دلیل این نام گذاری، شکل خاصی است که بطن چپ بیمار پیدا می نماید؛ در این شرایط، انتهای قلب گشاد می گردد و ظاهری شبیه به آن کوزه ها پیدا می نماید. اگرچه مکانیسم دقیق این بیماری هنوز کاملا کشف نشده، اما به نظر می رسد که واکنش قلب به شادی زیاد با واکنش آن به اندوه شدید تفاوت های ظریفی دارد.

پژوهشگران شرح می دهند که در هر دو حالت، سیستم عصبی سمپاتیک فعال شده و موجی از کاتکولامین ها (Catecholamine) در بدن رها می گردد. با این حال، پاسخ های عصبی-هورمونی بسته به ماهیت احساس (مثبت یا منفی) فرق دارد. جالب اینجاست که سندروم قلب شاد معمولا با برآمدگی در قسمت های میانی یا سرانجامی بطن همراه است، در حالی که سندروم قلب شکسته الگوی متفاوتی دارد. بعلاوه شواهد اولیه نشان می دهد که موارد ناشی از شادی ممکن است علائم خفیف تر و نتایج کوتاه مدت بهتری داشته باشند، هرچند برای اثبات این ادعا به داده های بیشتری احتیاج است.

چرا پزشکان باید شادی بیماران را جدی بگیرند؟

یکی از چالش های اصلی در تشخیص سندروم قلب شاد، همین خفیف تر بودن علائم در بعضی موارد است که باعث می گردد هم بیمار و هم پزشک آن را نادیده بگیرند. جان مادیاس (John Madias)، متخصص قلب در دانشکده پزشکی آیکان (Icahn School of Medicine) هشدار می دهد که آگاهی عمومی و پزشکی درباره هر دو نسخه این سندروم باید افزایش یابد. او اشاره می نماید که اگرچه مرگ ومیر و عوارض طولانی مدت هر دو نوع مشابه است، اما گزارش ها نشان می دهد که درصد ابتلای مردان به سندروم قلب شاد در مقایسه با نرخ ابتلای آن ها به سندروم قلب شکسته، بیشتر است.

پزشکانی که با بیماران TTS سروکار دارند، باید به جای تمرکز صرف بر فاکتورهای خطر سنتی قلبی-عروقی، به تاریخچه احساسی اخیر بیمار نیز توجه نمایند. گاهی اوقات یک خبر خوش حال نماینده بزرگ، به همان میزان یک شوک عصبی منفی، می تواند برای قلبی که آمادگی این حجم از کاتکولامین را ندارد، استرس زا باشد. در خصوص این بیمار 65 ساله، خوشبختانه او بهبود کامل پیدا کرد و اکنون بدون مشکل به زندگی خود ادامه می دهد. او حالا با نگاهی محتاطانه اما امیدوار، منتظر نقاط عطف و لحظات شاد زندگی دیگر فرزندانش در سال های پیش رو است، البته شاید این بار با آرامشی بیشتر!

تفاوت الگوهای پمپاژ در قلب های شاد و شکسته

یکی از مباحثی که در محافل علمی بسیار مورد بحث است، این است که چرا یک تحریک عصبی مشابه (ترشح آدرنالین و هورمون های استرس) باید در دو حالت شادی و غم، اشکال متفاوتی از تغییر شکل قلب را ایجاد کند. در سندروم قلب شکسته، معمولا بخش نوک قلب (Apex) دچار فلج موقت و اتساع می گردد. اما در سندروم قلب شاد، طبق مشاهدات پژوهشگران، این تغییر شکل بیشتر در بخش های مرکزی بطن دیده می گردد. این تفاوت در جغرافیا و توپولوژی آسیب قلبی، نشان می دهد که مغز ما احتمالا مسیرهای عصبی متفاوتی را برای پردازش شادی مفرط و اندوه مفرط به کار می گیرد که هر کدام به شیوه خاص خود بر گیرنده های قلبی اثر می گذارند.

آیا ما واقعا برای خوشحالی بی سرانجام تکامل یافته ایم؟

از منظر تکاملی، سیستم پاسخ به استرس بدن ما (جنگ یا گریز) برای روبروه با خطرات طراحی شده است. وقتی با یک تهدید روبرو می شویم، فوران هورمون ها به ما یاری می نماید تا زنده بمانیم. اما به نظر می رسد سیستم بدنی ما مرز باریکی بین تهدید و هیجان مثبت فوق العاده قائل است. از دیدگاه فیزیولوژیک، وقتی قلب شما با سرعت 120 تپش در دقیقه می زند، برای سلول های قلبی فرقی نمی نماید که شما از ترس یک خرس می دوید یا از شوق تماشا عروسی فرزندتان در حال لرزیدن هستید. این مورد خاص به ما یادآوری می نماید که تعادل یا همان هومئوستازی، کلید سلامت است و هرگونه انحراف شدید از این تعادل، حتی اگر در جهت مثبت باشد، هزینه ای برای ارگانیسم بدن خواهد داشت.

در نهایت، سندروم قلب شاد یادآور این نکته است که قلب انسان تنها یک پمپ مکانیکی نیست؛ بلکه عضوی است که با تک تک تارهای عصبی به مرکز احساسات ما متصل شده است. شناخت این پیوند عمیق می تواند به پزشکان یاری کند تا در روبروه با دردهای مبهم قفسه سینه، سوالات بهتری از بیماران بپرسند و به جای تمرکز صرف بر اسکن ها، به قصه ای که بیمار از چند روز اخیر زندگی اش روایت می نماید، با دقت بیشتری گوش بسپارند.